آيه « كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ » « 1 » خواهد بود ، كه در اولى مىفرمايد : گمراه شدن كافران توسط خدا دائما به همين منوال كه گفته شد جريان مىيابد . و در دومى مىفرمايد : مثل زدن خدا دائما نظير اين مثلى است كه زد ، و اين مثل نمونه اى است كه بايد ساير مثالهاى خدايى را بدان مقياس گرفت . و اينكه فرمود : * ( « وَلِنُعَلِّمَه مِنْ تَأْوِيلِ الأَحادِيثِ » ) * نتيجه تمكين مذكور را مىرساند ، چون « لام » ، مفيد غايت و نتيجه است . و اگر حرف « واو » آورده و جمله را عطف كرده ، عطف بر جمله مقدرى كرده تا برساند كه غير از تعليم احاديث نتايج ديگرى در نظر داشتيم كه مقام تخاطب ، گنجايش بيان آن را ندارد . بنا بر اين ، تقدير كلام چنين مىشود : « لنفعل به كذا و كذا و لنعلمه من تاويل الاحاديث » ، و اين آيه شبيه به آيه راجع به ابراهيم ( ع ) است كه مىفرمايد : « وَكَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » « 2 » و آياتى نظير آن . و در جمله * ( « وَاللَّه غالِبٌ عَلى أَمْرِه وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » ) * ظاهر اين است كه منظور از « امر » شان باشد ، و شان خدا همان رفتارى است كه در خلق خود دارد كه از مجموع آن نظام تدبير به دست مىآيد ، هم چنان كه خودش فرموده : « يُدَبِّرُ الأَمْرَ » « 3 » و اگر امر را به خدا اضافه كرده و گفته « امره » براى اين است كه خدا مالك همه امور است ، هم چنان كه خودش فرموده : « أَلا لَه الْخَلْقُ وَالأَمْرُ » « 4 » . و معناى آيه اين است كه هر شانى از شؤون عالم صنع و ايجاد از امر خداى تعالى است و خداى تعالى غالب و آن امور مغلوب و مقهور او هستند و او را در هر چه كه بخواهد مطيع و منقاد مىباشند و نمىتوانند از خواسته او استكبار و تمرد كنند ، و از تحت سلطنت او خارج گردند ، هم چنان كه نمىتوانند از او سبقت بگيرند ، و چيزى از قلم تدبير او نمىافتد ، هم چنان كه فرموده : « إِنَّ اللَّه بالِغُ أَمْرِه » « 5 » . و كوتاه سخن ، خداى سبحان بر همه اين اسباب فعاله عالم غالب است ، به اذن او

--> ( 1 ) سوره رعد ، آيه 17 . ( 2 ) اين چنين ملكوت آسمانها و زمين را به ابراهيم نمايانديم تا از يقينداران شود . سوره انعام ، آيه 75 . ( 3 ) امر را تدبير مىكند . سوره يونس ، آيه 3 . ( 4 ) آگاه ! كه او راست همه خلق و امر . سوره اعراف ، آيه 54 . ( 5 ) خدا به كارش مىرسد . سوره طلاق ، آيه 3 .